System Admin (Networking, Digital Transformation)

VLAN chia một switch vật lý thành nhiều mạng L2 logic tách biệt, giúp thu nhỏ vùng broadcast và cô lập các nhóm (kế toán, khách, camera, server).

• Access port: thuộc một VLAN, nối với máy trạm; frame không gắn tag.
• Trunk port: mang nhiều VLAN giữa switch với switch hoặc router, frame gắn tag 802.1Q.
• Các VLAN muốn nói chuyện với nhau phải qua thiết bị L3 (router, switch L3, firewall), nơi có thể đặt ACL.

Hay sai: để Wi-Fi khách chung VLAN với mạng nội bộ, hoặc cho phép mọi VLAN đi qua trunk khi không cần.

Xác định tài nguyên nào đang nghẽn: CPU, RAM, ổ đĩa hay mạng.

uptime; top          # load average, process ngốn CPU/RAM
free -h              # còn RAM không, có dùng swap nhiều?
df -h; df -i         # đầy dung lượng hoặc hết inode
iostat -x 1          # ổ đĩa có quá tải (%util, await)?
ss -tunap            # kết nối mạng
journalctl -p err -b # lỗi từ lần boot này

• Load cao nhưng CPU rảnh: thường là chờ I/O (wa cao trong top).
• dmesg có OOM killer: thiếu RAM.

Hay sai: xoá file log đang được process mở; dung lượng không giải phóng cho tới khi restart process (xem lsof +L1).

Máy hỏi resolver; resolver hỏi lần lượt root, máy chủ TLD (.com, .vn), rồi máy chủ authoritative của tên miền, sau đó cache kết quả theo TTL.

Record hay dùng:

• A/AAAA: tên sang IPv4/IPv6.
• CNAME: bí danh trỏ sang tên khác.
• MX: máy chủ nhận mail; TXT: SPF, DKIM, xác minh tên miền.
• PTR: tra ngược IP sang tên.

Lỗi hay gặp:

• Đổi record nhưng cache cũ còn hiệu lực do TTL dài; nên hạ TTL trước khi chuyển đổi.
• Đặt CNAME ở tên miền gốc (apex), không hợp lệ theo chuẩn.

Kiểm tra bằng dig hoặc nslookup.

Isolation level quyết định một transaction thấy được bao nhiêu thay đổi của transaction khác; mức càng cao càng an toàn nhưng càng dễ tranh chấp.

• Dirty read: đọc dữ liệu transaction khác chưa commit.
• Non-repeatable read: đọc lại cùng một dòng thấy giá trị đã đổi.
• Phantom read: chạy lại cùng điều kiện thấy thêm hoặc mất dòng.

Bốn mức chuẩn: Read Uncommitted, Read Committed, Repeatable Read, Serializable. Mặc định của PostgreSQL, SQL Server, Oracle là Read Committed; MySQL InnoDB là Repeatable Read.

Thực tế các DB dùng MVCC nên hành vi có khác lý thuyết: Repeatable Read của PostgreSQL dùng snapshot nên không gặp phantom, còn InnoDB dùng gap lock cho câu đọc có khoá.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn biết DB mình dùng mặc định ở mức nào và đã từng xử lý lost update, vd. bằng SELECT ... FOR UPDATE hoặc optimistic locking.

Đo trước rồi mới sửa: tìm đúng query chậm, đọc execution plan, rồi chỉnh index hoặc cách viết query.

1. Bật slow query log (MySQL) hoặc pg_stat_statements (PostgreSQL) để biết query nào tốn thời gian nhất.
2. Chạy EXPLAIN (PostgreSQL nên dùng EXPLAIN (ANALYZE, BUFFERS)) xem có full scan, ước lượng số dòng lệch nhiều so với thực tế, sort trên đĩa không.
3. Sửa theo nguyên nhân: thêm hoặc đổi composite index, bỏ hàm bọc cột, chỉ SELECT cột cần, phân trang bằng keyset thay cho OFFSET lớn.
4. Kiểm tra phía ứng dụng: lỗi N+1 query, thiếu connection pool, lock chờ lâu.
5. Cập nhật thống kê (ANALYZE) nếu planner ước lượng sai.

Người phỏng vấn muốn nghe: quy trình có số liệu trước/sau, không phải đoán rồi thêm index bừa.

Load balancer tầng 4 phân phối theo IP/port (TCP/UDP), không đọc nội dung; tầng 7 hiểu HTTP nên định tuyến được theo path, host, header.

• L7 (ALB, Application Gateway, HTTP(S) LB): định tuyến /api và /web tới các nhóm khác nhau, kết thúc TLS, gắn WAF, hợp web/API.
• L4 (NLB, Azure Load Balancer): độ trễ thấp, thông lượng cao, giao thức không phải HTTP (game, MQTT, DB proxy), cần IP tĩnh.
• Cả hai đều có health check để loại máy hỏng.

Hay sai: health check trỏ vào trang nặng hoặc phụ thuộc DB, khiến LB loại hết máy khi DB chậm.

Active Directory là dịch vụ thư mục của Windows Server, quản lý tập trung người dùng, máy tính, nhóm và xác thực (Kerberos) trong một domain.

• Tổ chức đối tượng theo OU (phòng ban, chi nhánh) để áp chính sách riêng.
• Cấp quyền qua group, không cấp trực tiếp cho từng user.
• Group Policy (GPO): chính sách mật khẩu, khoá màn hình, map ổ mạng, cài phần mềm.
• Có ít nhất 2 domain controller để dự phòng; AD phụ thuộc DNS nên DNS phải đúng.
• Tài khoản admin domain tách riêng khỏi tài khoản dùng hằng ngày.

Hay sai: đồng hồ lệch giữa máy và domain controller khiến Kerberos xác thực lỗi; cần đồng bộ NTP.

Trình bày theo lớp và nhấn vào phân vùng, dự phòng, quản lý.

• Phân VLAN: nhân viên, server, quản trị thiết bị, camera/IoT, Wi-Fi khách.
• Firewall ở biên và giữa các VLAN; Wi-Fi khách chỉ ra Internet, không vào mạng nội bộ.
• Core/access: switch L3 ở lõi, switch access có PoE cho AP và điện thoại IP; cân nhắc dự phòng đường lên.
• Internet: hai đường truyền từ hai nhà mạng, failover hoặc cân bằng tải.
• Dịch vụ: DHCP, DNS nội bộ, NTP, VPN cho làm việc từ xa.
• Vận hành: giám sát (SNMP, syslog), backup cấu hình thiết bị, sơ đồ mạng và tài liệu IP.

Người phỏng vấn muốn nghe: hỏi lại nhu cầu và ngân sách trước khi chốt thiết bị.

Bắt đầu từ RPO/RTO của từng hệ thống, rồi áp quy tắc 3-2-1: 3 bản sao dữ liệu, trên 2 loại phương tiện, 1 bản ở nơi khác.

• Có ít nhất một bản bất biến hoặc tách rời (offline, immutable) để chống ransomware mã hoá luôn cả backup.
• Kết hợp full và incremental; database dùng công cụ backup riêng để dữ liệu nhất quán.
• Phân quyền: tài khoản backup không dùng chung với tài khoản quản trị domain.
• Mã hoá bản backup, giám sát job thất bại.
• Diễn tập khôi phục định kỳ và đo thời gian thực tế.

Hay sai: coi RAID hoặc snapshot là backup. RAID không chống xoá nhầm; snapshot nằm cùng hệ thống với dữ liệu gốc.

Chọn sai lầm thật, có hậu quả vừa phải, nhận trách nhiệm rõ ràng, và nhấn mạnh việc bạn đã thay đổi sau đó.

Cấu trúc: chuyện gì xảy ra, phần lỗi của bạn, bạn khắc phục ngay thế nào, bài học và thay đổi lâu dài.

Câu mẫu: "Có lần em deploy một thay đổi cấu hình lên production vào chiều thứ Sáu mà không kiểm tra kỹ trên staging, làm một tính năng lỗi khoảng một giờ. Em báo ngay cho lead, rollback và viết báo cáo sự cố. Sau đó em đề xuất checklist trước deploy và quy ước hạn chế deploy cuối tuần; team áp dụng tới giờ."

Hay sai: kể một "thất bại" thực ra là khoe, đổ lỗi cho người khác, hoặc nói mình chưa từng thất bại.