Junior Business Analyst (ERP, Agile, BPMN)

Chọn sơ đồ theo câu hỏi cần trả lời và người đọc.

• BPMN / flowchart: mô tả quy trình nghiệp vụ có nhiều vai trò, nhánh rẽ; hợp để trao đổi với khách hàng (dùng swimlane theo phòng ban).
• Use case diagram: ai dùng hệ thống để làm gì, phạm vi tổng quan.
• Activity diagram: luồng xử lý của một chức năng.
• Sequence diagram: tương tác giữa người dùng, hệ thống, hệ thống bên ngoài theo thời gian; hữu ích khi tích hợp API, cổng thanh toán.
• State diagram: đối tượng có nhiều trạng thái (đơn hàng, khoản vay, hồ sơ duyệt).
• ERD: dữ liệu và quan hệ, khi làm việc với dev về database.

Công cụ hay dùng: draw.io, Lucidchart, Figma/FigJam, PlantUML.

Hay sai: vẽ thật nhiều cho đủ bộ nhưng không ai đọc. Nên kể một sơ đồ bạn đã dùng để chốt được một vấn đề cụ thể.

Đi từ mục tiêu kinh doanh xuống chi tiết, đừng nhảy vào màn hình ngay.

• Hỏi bối cảnh: vấn đề hiện tại là gì (sai lệch tồn kho, chậm xuất hàng, báo cáo thủ công?), mục tiêu đo bằng gì, ai sẽ dùng, đang dùng công cụ gì.
• Xác định stakeholder và người dùng: thủ kho, kế toán, quản lý, chi nhánh.
• Vẽ quy trình hiện tại (as-is), tìm điểm đau, đề xuất quy trình mới (to-be).
• Liệt kê nhóm chức năng, ưu tiên bằng MoSCoW hoặc chia MVP và các giai đoạn sau.
• Làm rõ ràng buộc: ngân sách, thời hạn, tích hợp với phần mềm kế toán/ERP có sẵn.
• Xác nhận lại bằng tài liệu hoặc wireframe trước khi team estimate.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn đặt câu hỏi "tại sao" và giúp khách hàng thu hẹp phạm vi, thay vì ghi lại mọi mong muốn.

Tiếp nhận nhưng không nhận ngay vào làm; đánh giá tác động rồi để người có thẩm quyền quyết định.

• Ghi lại thay đổi và lý do: nhu cầu mới hay requirement cũ hiểu sai?
• Phân tích ảnh hưởng cùng dev/tester: phần nào phải sửa, effort, rủi ro, có ảnh hưởng tới phần đã xong không.
• Trao đổi với PM/PO và khách hàng về lựa chọn: đưa vào sprint sau, đổi lấy một hạng mục khác cùng độ lớn, hoặc tính thêm chi phí/thời gian (dự án fixed-price thường cần CR chính thức).
• Khi đã thống nhất: cập nhật tài liệu, backlog, thông báo cho cả team, lưu lịch sử thay đổi.

Hay sai: gật đầu với khách rồi nhờ dev "làm thêm chút". Việc đó gây scope creep, trễ tiến độ và mất lòng team.

Phát hiện sớm, nói thật sớm, và chọn phương án cùng team và PO.

• Tìm nguyên nhân: estimate sai, phát sinh việc ngoài kế hoạch, bị block bởi bên khác, có người nghỉ.
• Gỡ block trước: liên hệ team khác, khách hàng, xin môi trường, quyết định nhanh các điểm chờ.
• Cùng PO thương lượng phạm vi: giữ những gì quan trọng nhất cho sprint goal, đẩy phần còn lại sang sprint sau.
• Thông báo cho stakeholder kèm kế hoạch mới, không đợi tới ngày review.
• Retrospective: tìm nguyên nhân gốc để điều chỉnh planning lần sau.

Hay sai: bắt team OT để kịp mà không đổi gì về phạm vi. Làm một lần có thể được, nhưng lặp lại thì chất lượng giảm và người giỏi sẽ nghỉ.

Mỗi yêu cầu "nhỏ" cộng lại thành trễ hạn. Cần quy trình tiếp nhận thay đổi rõ ràng từ đầu dự án.

• Chốt phạm vi bằng tài liệu hoặc backlog đã thống nhất, kèm định nghĩa hoàn thành.
• Mọi yêu cầu mới đi qua một kênh: ghi nhận, đánh giá effort và ảnh hưởng tới mốc bàn giao.
• Đưa lựa chọn cho khách: đổi lấy hạng mục khác, dời mốc, tính thêm chi phí, hoặc để giai đoạn sau.
• Dự án fixed-price: dùng change request có ký duyệt. Dự án time & material: minh bạch ảnh hưởng tới ngân sách.
• Dặn team không nhận yêu cầu trực tiếp từ khách mà không qua PM/PO.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn vẫn giữ được quan hệ tốt với khách. Nói "có, và đây là cái giá" thay vì chỉ nói "không".

Mục tiêu là làm lộ ra mâu thuẫn và đưa về mục tiêu chung, không phải tự chọn phe.

• Gặp riêng từng bên để hiểu nhu cầu thật phía sau yêu cầu (thường hai bên muốn kết quả khác nhau vì KPI khác nhau).
• Trình bày mâu thuẫn bằng dữ liệu: ảnh hưởng tới quy trình, chi phí, người dùng của mỗi phương án.
• Tìm phương án dung hoà: cấu hình theo vai trò, chia giai đoạn, hoặc một giải pháp thứ ba.
• Vẫn chưa thống nhất thì đưa lên người có quyền quyết (sponsor, PO) và ghi lại.

Ví dụ ngắn: "Phòng kinh doanh muốn duyệt đơn nhanh, phòng tài chính muốn kiểm tra hạn mức kỹ. Em đề xuất tự duyệt đơn dưới một hạn mức, đơn lớn hơn mới qua tài chính; hai bên đồng ý."

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn trung lập, có cấu trúc và biết khi nào cần escalate.

Làm rõ sớm và thường xuyên, không chỉ ném tài liệu sang rồi thôi.

• Tham gia refinement/grooming: giải thích bối cảnh, trả lời câu hỏi, cùng tách story.
• Acceptance criteria rõ ràng, có ví dụ dữ liệu cụ thể và trường hợp lỗi.
• Có wireframe/mockup, sơ đồ luồng cho phần phức tạp.
• Mời tester review AC trước khi dev bắt đầu; dev có thể "kể lại" cách hiểu để kiểm tra.
• Có mặt khi dev làm: trả lời nhanh, demo sớm phần đã xong để phát hiện lệch hướng.
• Giữ tài liệu là nguồn chính xác duy nhất, cập nhật khi có thay đổi.

Hay sai: chốt trong chat riêng với một dev mà không cập nhật ticket, khiến tester test theo bản cũ.

BA là cầu nối giữa business và đội phát triển: hiểu vấn đề của khách hàng, chuyển thành yêu cầu rõ ràng để team làm đúng thứ cần làm.

• Thu thập và làm rõ yêu cầu (phỏng vấn, workshop, đọc tài liệu, quan sát quy trình hiện tại).
• Phân tích, mô hình hoá: quy trình nghiệp vụ, use case, user story, acceptance criteria.
• Viết tài liệu (BRD, SRS hoặc backlog trên Jira/Confluence), phối hợp làm wireframe.
• Giải đáp cho dev và tester, review kết quả, hỗ trợ UAT.
• Quản lý thay đổi yêu cầu.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn hiểu BA không phải "người ghi chép" mà là người đặt câu hỏi "tại sao" để tìm ra nhu cầu thật. Nếu bạn chuyển từ tester, dev hay ngành khác sang, nói rõ kinh nghiệm cũ giúp gì cho vai trò BA.

Nói chuyện riêng, sớm và dựa trên sự việc trước khi kết luận.

• Chuẩn bị ví dụ cụ thể (task nào, trễ bao lâu, ảnh hưởng gì), tránh nhận xét chung chung kiểu "em làm chậm".
• Hỏi để hiểu nguyên nhân: việc quá sức, thiếu kiến thức, yêu cầu không rõ, vấn đề cá nhân, hay mất động lực.
• Cùng thống nhất kế hoạch: chia task nhỏ hơn, ghép cặp với người kinh nghiệm, check-in thường xuyên hơn, hỗ trợ đào tạo.
• Theo dõi và phản hồi định kỳ. Nếu không cải thiện, phối hợp với line manager/HR theo quy trình của công ty.

Hay sai: góp ý trước cả team, hoặc lẳng lặng giao việc cho người khác làm thay. Cách đó làm người giỏi kiệt sức và vấn đề không được giải quyết.

Người phỏng vấn muốn biết bạn tự quản lý được và giao tiếp chủ động khi không ngồi cạnh team.

• Cập nhật tiến độ thường xuyên trên công cụ chung (ticket, kênh chat của team), không để người khác phải hỏi.
• Viết rõ ràng: câu hỏi có ngữ cảnh, ghi lại kết quả thảo luận.
• Có khung giờ làm việc ổn định, phản hồi trong giờ làm, báo trước khi vắng.
• Dùng ngày lên văn phòng (nếu hybrid) cho thảo luận, brainstorm, gặp gỡ team.

Câu mẫu: "Team cũ của em làm hybrid hai ngày ở văn phòng. Những ngày remote em cập nhật trạng thái task mỗi sáng và cuối ngày, vướng gì thì gọi nhanh 10 phút thay vì nhắn qua lại."