Business Analyst ( BRD, SRS, User Story, Agile/Scrum)

Trước hết phân loại: đây là lỗi (làm sai so với tài liệu), hiểu sai giữa hai bên, hay nhu cầu mới phát sinh khi khách thấy sản phẩm thật.

• Lắng nghe cụ thể từng điểm khách không hài lòng, ghi lại, đừng phản ứng phòng thủ.
• Đối chiếu với tài liệu đã duyệt: lỗi thì team sửa; nhu cầu mới thì đi theo quy trình change request.
• Với điểm mơ hồ trong tài liệu, nhận phần trách nhiệm và cùng PM thương lượng hướng xử lý hợp lý.
• Ưu tiên cùng khách: điểm nào chặn go-live, điểm nào để giai đoạn sau.

Rút kinh nghiệm cho lần sau: demo sớm theo từng sprint, dùng prototype có thể bấm thử, để khách thấy sản phẩm trước UAT.

Hay sai: chỉ vào chữ ký trên tài liệu để từ chối mọi thứ. Đúng quy trình nhưng mất quan hệ khách hàng.

Dùng tiêu chí minh bạch để quyết định, thay vì ai nói to hơn thì được làm trước.

• Gắn mỗi yêu cầu với mục tiêu kinh doanh: tăng doanh thu, giảm chi phí, tuân thủ quy định, giảm rủi ro.
• Ước lượng giá trị và effort cùng team, dùng ma trận value/effort, MoSCoW, hoặc chấm điểm kiểu RICE/WSJF.
• Yêu cầu bắt buộc theo luật hoặc hạn chót cố định thường được ưu tiên.
• Xét phụ thuộc kỹ thuật: một số việc phải làm trước để mở đường.
• Chia sẻ kết quả ưu tiên và lý do cho stakeholder; người quyết định cuối cùng thường là PO.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn có framework, biết nói "chưa" một cách có lý do và giữ được quan hệ với các bên.

Giá trị của BA thể hiện qua việc sản phẩm giải quyết đúng vấn đề và dự án ít lãng phí.

• Đặt chỉ số thành công từ đầu cùng stakeholder (thời gian xử lý một hồ sơ, tỷ lệ hoàn tất đăng ký, số thao tác thủ công giảm).
• Sau go-live: theo dõi số liệu, phản hồi người dùng, số ticket hỗ trợ, tỷ lệ dùng tính năng.
• Chất lượng requirement: số bug do hiểu sai yêu cầu, số change request phát sinh vì thiếu sót, số lần làm lại.
• Rút kinh nghiệm (retrospective) để điều chỉnh cách làm.

Ví dụ trả lời: "Trước khi làm, em cùng khách thống nhất chỉ số thời gian duyệt hồ sơ. Sau go-live em theo dõi số liệu đó và các ticket hỗ trợ để đề xuất cải tiến giai đoạn 2."

Hay sai: coi việc xong khi tài liệu được ký.

Đầu tiên là minh bạch: báo sớm, kèm nguyên nhân và phương án, không chỉ báo tin xấu.

• Đánh giá lại thực trạng: còn bao nhiêu việc, velocity thực tế, đường găng (critical path).
• Đưa các phương án với đánh đổi rõ ràng: cắt bớt phạm vi cho đợt đầu, dời mốc, bổ sung nguồn lực (lưu ý người mới cần thời gian làm quen), song song hoá một số việc.
• Đề xuất một phương án bạn khuyến nghị và lý do.
• Sau khi chốt: kế hoạch mới, mốc kiểm tra gần hơn, báo cáo thường xuyên hơn để lấy lại niềm tin.
• Tìm nguyên nhân gốc để không lặp lại.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn không giấu, không đổ lỗi cho team hay khách, và biết rằng thêm người vào dự án đang trễ thường không giúp kịp ngay.

Không chỉ "đúng hạn, đúng ngân sách", mà còn giá trị mang lại và sức khoẻ của team.

• Dự án: tiến độ theo mốc, chi phí so với ngân sách, phạm vi bàn giao, chất lượng (bug sau release, số lần hotfix), mức hài lòng của khách hàng.
• Sản phẩm: chỉ số gắn với mục tiêu như người dùng hoạt động, tỷ lệ chuyển đổi, tỷ lệ giữ chân, doanh thu, chi phí vận hành giảm.
• Team: tốc độ ổn định, ít OT kéo dài, tỷ lệ nghỉ việc thấp, retrospective có cải tiến thật.

Ví dụ: "Dự án trước bàn giao trễ hai tuần so với kế hoạch ban đầu nhưng khách đã đồng ý từ sớm vì đổi phạm vi; sau go-live ít lỗi nghiêm trọng và khách ký tiếp giai đoạn 2. Em coi đó là thành công."

Hay sai: chỉ nói về output (số tính năng) mà không nói outcome.

BA là cầu nối giữa business và đội phát triển: hiểu vấn đề của khách hàng, chuyển thành yêu cầu rõ ràng để team làm đúng thứ cần làm.

• Thu thập và làm rõ yêu cầu (phỏng vấn, workshop, đọc tài liệu, quan sát quy trình hiện tại).
• Phân tích, mô hình hoá: quy trình nghiệp vụ, use case, user story, acceptance criteria.
• Viết tài liệu (BRD, SRS hoặc backlog trên Jira/Confluence), phối hợp làm wireframe.
• Giải đáp cho dev và tester, review kết quả, hỗ trợ UAT.
• Quản lý thay đổi yêu cầu.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn hiểu BA không phải "người ghi chép" mà là người đặt câu hỏi "tại sao" để tìm ra nhu cầu thật. Nếu bạn chuyển từ tester, dev hay ngành khác sang, nói rõ kinh nghiệm cũ giúp gì cho vai trò BA.

Functional mô tả hệ thống làm gì; non-functional mô tả hệ thống làm tốt đến mức nào hoặc chịu ràng buộc gì.

• Functional: "Khách hàng có thể chuyển khoản tới tài khoản cùng ngân hàng", "Quản lý duyệt hoặc từ chối đơn nghỉ phép".
• Non-functional: thời gian phản hồi, số người dùng đồng thời, bảo mật (xác thực OTP, mã hoá dữ liệu), khả dụng, hỗ trợ trình duyệt/thiết bị, tuân thủ quy định pháp lý, khả năng audit log.

Non-functional nên viết đo được: thay vì "hệ thống phải nhanh", viết "trang danh sách đơn hàng tải xong dưới X giây với Y người dùng đồng thời", với con số thống nhất cùng khách hàng và team kỹ thuật.

Hay sai: bỏ quên non-functional, đến lúc UAT hoặc go-live mới phát hiện hệ thống chậm hay thiếu phân quyền.

Dùng mẫu "Là [ai], tôi muốn [làm gì], để [đạt được gì]", kèm acceptance criteria dạng Given/When/Then để dev và tester hiểu giống nhau.

Ví dụ:

• Là người dùng đã đăng ký, tôi muốn đặt lại mật khẩu qua email, để đăng nhập lại khi quên mật khẩu.
• AC1: Given email đã đăng ký, When tôi gửi yêu cầu, Then hệ thống gửi link đặt lại có hiệu lực trong khoảng thời gian quy định.
• AC2: Given email chưa đăng ký, When tôi gửi yêu cầu, Then hệ thống hiện cùng một thông báo chung (không lộ việc email có tồn tại hay không).
• AC3: Link đã dùng hoặc hết hạn thì không dùng lại được.
• AC4: Mật khẩu mới phải theo quy tắc độ mạnh đã thống nhất.

Người phỏng vấn muốn nghe: story đủ nhỏ, có giá trị cho người dùng, và AC bao cả trường hợp lỗi, không chỉ happy path.

Scrum là framework làm việc theo sprint ngắn (thường 1–4 tuần), mỗi sprint tạo ra phần sản phẩm dùng được.

• Vai trò: Product Owner (giá trị sản phẩm, ưu tiên backlog), Scrum Master (giúp team làm Scrum hiệu quả, gỡ vướng mắc), Developers (cả dev, tester, designer cùng tạo ra increment).
• Sự kiện: Sprint Planning, Daily Scrum, Sprint Review (demo cho stakeholder), Sprint Retrospective (cải tiến cách làm). Refinement là hoạt động thường xuyên.
• Artifact: Product Backlog, Sprint Backlog, Increment; kèm cam kết là Product Goal, Sprint Goal, Definition of Done.

Hay sai: coi Daily là buổi báo cáo cho PM, hoặc nói Scrum Master là "sếp" của team. Nếu dự án bạn làm "Scrum kiểu riêng", cứ nói thật và giải thích vì sao.

Tìm hiểu trước mặt bằng lương cho vị trí và số năm kinh nghiệm (dữ liệu lương trên Drama Công Ty, bạn bè cùng ngành), rồi đưa ra một khoảng có căn cứ.

• Nói rõ gross hay net. Gross là lương trước khi trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân; net là số thực nhận.
• Hỏi tổng thu nhập: lương tháng 13 (không bắt buộc theo luật), thưởng, chu kỳ review lương, bảo hiểm sức khoẻ.
• Lương thử việc theo luật tối thiểu bằng 85% lương chính thức; nhiều công ty trả 100%, cứ hỏi rõ.

Câu mẫu: "Dựa trên kinh nghiệm và mặt bằng thị trường, em mong muốn khoảng X đến Y triệu gross. Em cũng muốn hiểu thêm về thưởng và review lương bên mình."

Hay sai: nói "tuỳ công ty" (dễ bị trả thấp), hoặc khai khống lương hiện tại.