Business Analyst (AI, Scrum, Figma, SQL)

Quản lý rủi ro là xác định sớm, đánh giá, có kế hoạch ứng phó và theo dõi liên tục.

• Lập danh sách rủi ro (risk register) ngay từ đầu: nhân sự, công nghệ mới, phụ thuộc bên thứ ba, yêu cầu chưa rõ, hạ tầng.
• Đánh giá khả năng xảy ra và mức ảnh hưởng, ưu tiên rủi ro cao.
• Chọn cách ứng phó: tránh, giảm thiểu, chuyển giao, chấp nhận; mỗi rủi ro có người chịu trách nhiệm theo dõi.
• Xem lại trong các buổi họp định kỳ, cập nhật khi tình hình thay đổi.

Ví dụ theo STAR: "API của đối tác chưa sẵn sàng (S), em cần giữ tiến độ tích hợp (T). Em đề xuất team làm mock theo tài liệu API, đồng thời hẹn mốc kiểm tra với đối tác hàng tuần (A). Khi API thật có, phần tích hợp chỉ mất vài ngày điều chỉnh (R)."

Đầu tiên là minh bạch: báo sớm, kèm nguyên nhân và phương án, không chỉ báo tin xấu.

• Đánh giá lại thực trạng: còn bao nhiêu việc, velocity thực tế, đường găng (critical path).
• Đưa các phương án với đánh đổi rõ ràng: cắt bớt phạm vi cho đợt đầu, dời mốc, bổ sung nguồn lực (lưu ý người mới cần thời gian làm quen), song song hoá một số việc.
• Đề xuất một phương án bạn khuyến nghị và lý do.
• Sau khi chốt: kế hoạch mới, mốc kiểm tra gần hơn, báo cáo thường xuyên hơn để lấy lại niềm tin.
• Tìm nguyên nhân gốc để không lặp lại.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn không giấu, không đổ lỗi cho team hay khách, và biết rằng thêm người vào dự án đang trễ thường không giúp kịp ngay.

Không chỉ "đúng hạn, đúng ngân sách", mà còn giá trị mang lại và sức khoẻ của team.

• Dự án: tiến độ theo mốc, chi phí so với ngân sách, phạm vi bàn giao, chất lượng (bug sau release, số lần hotfix), mức hài lòng của khách hàng.
• Sản phẩm: chỉ số gắn với mục tiêu như người dùng hoạt động, tỷ lệ chuyển đổi, tỷ lệ giữ chân, doanh thu, chi phí vận hành giảm.
• Team: tốc độ ổn định, ít OT kéo dài, tỷ lệ nghỉ việc thấp, retrospective có cải tiến thật.

Ví dụ: "Dự án trước bàn giao trễ hai tuần so với kế hoạch ban đầu nhưng khách đã đồng ý từ sớm vì đổi phạm vi; sau go-live ít lỗi nghiêm trọng và khách ký tiếp giai đoạn 2. Em coi đó là thành công."

Hay sai: chỉ nói về output (số tính năng) mà không nói outcome.

Dùng tiêu chí minh bạch để quyết định, thay vì ai nói to hơn thì được làm trước.

• Gắn mỗi yêu cầu với mục tiêu kinh doanh: tăng doanh thu, giảm chi phí, tuân thủ quy định, giảm rủi ro.
• Ước lượng giá trị và effort cùng team, dùng ma trận value/effort, MoSCoW, hoặc chấm điểm kiểu RICE/WSJF.
• Yêu cầu bắt buộc theo luật hoặc hạn chót cố định thường được ưu tiên.
• Xét phụ thuộc kỹ thuật: một số việc phải làm trước để mở đường.
• Chia sẻ kết quả ưu tiên và lý do cho stakeholder; người quyết định cuối cùng thường là PO.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn có framework, biết nói "chưa" một cách có lý do và giữ được quan hệ với các bên.

Giá trị của BA thể hiện qua việc sản phẩm giải quyết đúng vấn đề và dự án ít lãng phí.

• Đặt chỉ số thành công từ đầu cùng stakeholder (thời gian xử lý một hồ sơ, tỷ lệ hoàn tất đăng ký, số thao tác thủ công giảm).
• Sau go-live: theo dõi số liệu, phản hồi người dùng, số ticket hỗ trợ, tỷ lệ dùng tính năng.
• Chất lượng requirement: số bug do hiểu sai yêu cầu, số change request phát sinh vì thiếu sót, số lần làm lại.
• Rút kinh nghiệm (retrospective) để điều chỉnh cách làm.

Ví dụ trả lời: "Trước khi làm, em cùng khách thống nhất chỉ số thời gian duyệt hồ sơ. Sau go-live em theo dõi số liệu đó và các ticket hỗ trợ để đề xuất cải tiến giai đoạn 2."

Hay sai: coi việc xong khi tài liệu được ký.

Chia thay đổi thành nhiều bước tương thích ngược để phiên bản code cũ và mới chạy song song được (expand rồi contract).

1. Expand: thêm cột mới cho phép NULL hoặc có default; tránh câu lệnh viết lại cả bảng.
2. Code mới ghi vào cả cột cũ và mới.
3. Backfill dữ liệu cũ theo từng lô nhỏ, có nghỉ giữa các lô để không gây lag replica.
4. Chuyển code sang đọc cột mới, kiểm tra kỹ.
5. Contract: bỏ cột cũ ở một lần deploy sau.

Index trên bảng lớn: PostgreSQL dùng CREATE INDEX CONCURRENTLY; MySQL dùng online DDL hoặc công cụ như gh-ost, pt-online-schema-change.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn biết DDL có thể giữ lock khiến mọi query xếp hàng, nên đặt lock_timeout và luôn có kế hoạch rollback.

Scrum là framework làm việc theo sprint ngắn (thường 1–4 tuần), mỗi sprint tạo ra phần sản phẩm dùng được.

• Vai trò: Product Owner (giá trị sản phẩm, ưu tiên backlog), Scrum Master (giúp team làm Scrum hiệu quả, gỡ vướng mắc), Developers (cả dev, tester, designer cùng tạo ra increment).
• Sự kiện: Sprint Planning, Daily Scrum, Sprint Review (demo cho stakeholder), Sprint Retrospective (cải tiến cách làm). Refinement là hoạt động thường xuyên.
• Artifact: Product Backlog, Sprint Backlog, Increment; kèm cam kết là Product Goal, Sprint Goal, Definition of Done.

Hay sai: coi Daily là buổi báo cáo cho PM, hoặc nói Scrum Master là "sếp" của team. Nếu dự án bạn làm "Scrum kiểu riêng", cứ nói thật và giải thích vì sao.

Scrum làm theo nhịp sprint cố định với cam kết đầu sprint; Kanban là luồng liên tục, giới hạn số việc đang làm (WIP limit) và tối ưu thời gian hoàn thành.

• Scrum hợp với phát triển sản phẩm có lộ trình, cần nhịp demo và lập kế hoạch đều đặn.
• Kanban hợp với việc đến liên tục và khó dự đoán: vận hành, hỗ trợ, bảo trì, xử lý ticket khách hàng.
• Chỉ số: Scrum thường nhìn velocity, burndown; Kanban nhìn lead time, cycle time, throughput.
• Nhiều team kết hợp: sprint cho tính năng, một làn Kanban cho bug gấp.

Người phỏng vấn muốn nghe: bạn chọn theo bản chất công việc, không theo sở thích. Ví dụ: "Team maintain hệ thống cho khách, yêu cầu đến mỗi ngày, em chuyển sang Kanban với WIP limit và cam kết thời gian phản hồi theo mức ưu tiên."

Estimate là việc của cả team, không phải PM tự đặt rồi giao xuống.

• Story point: đo độ lớn tương đối (khối lượng, độ phức tạp, rủi ro), so với một story mẫu. Hay dùng planning poker với dãy gần Fibonacci để cả team thảo luận chỗ hiểu khác nhau.
• Giờ/ngày công: cần khi báo giá dự án outsourcing, hợp đồng fixed-price hoặc lập kế hoạch nguồn lực.
• Với dự án lớn: chia nhỏ (WBS), estimate theo khoảng (lạc quan, khả dĩ, bi quan), cộng buffer cho rủi ro, tích hợp, test, sửa bug.
• Dùng dữ liệu cũ (velocity, dự án tương tự) để kiểm tra lại.

Hay sai: đổi story point ra giờ một cách cứng nhắc, hoặc dùng velocity để so sánh hiệu suất giữa các team.

Người phỏng vấn muốn biết mục tiêu của bạn có khớp với hướng phát triển ở công ty và bạn có định gắn bó không.

• Nêu hướng phát triển cụ thể, thực tế: đi sâu chuyên môn (senior, chuyên gia một mảng) hay quản lý (lead, PM).
• Kèm kế hoạch: kỹ năng cần học, trách nhiệm muốn nhận thêm.
• Gắn với cơ hội ở vị trí đang ứng tuyển.

Câu mẫu: "Trong 2–3 năm tới em muốn trở thành senior có thể tự thiết kế và chịu trách nhiệm một module lớn, đồng thời hướng dẫn được các bạn mới. Em đang học thêm về thiết kế hệ thống và thấy team bên mình có nhiều bài toán ở quy mô lớn, rất hợp để em phát triển theo hướng đó."

Hay sai: "Em muốn mở công ty riêng" hoặc "em chưa nghĩ tới". Cũng đừng nói muốn ngồi vào chỗ của người đang phỏng vấn.